قابل توجيه است . اين انكار همچنين دربارهء آنچه جُهَيم بن صلت عنوان كرده ، اظهارشده است . او گفت در خواب و بيدارى مردى سوار را ديد كه ايستاد و گفت . عُتْبه ، شيبه ، ابوالحكم و امية بن خلف و . . . كشته شدند . ابوجهل دربارهء او نيز گفت : وى [ همانند عاتكه ] نبى ديگرى از خاندان مطلب بن عبدمناف است ! « 1 » چنين واقعه‌اى نيز نبايد به سادگى مورد انكار قرار گيرد . اين حالات روانى مىتواند موارد مشابه فراوانى داشته باشد ، حتى اگر در بيدارى محض باشد . بعلاوه بايد توجه داشت كه اين نقلها به مرور ، رنگ داستانى به خود گرفته و محتملًا اصلِ روايت تاريخى آن صورت معقولترى داشته است . در بسيارى از اين موارد نمىتوان دقيقا بر مفاهيمى كه در روايت آمده تكيه كرد ، بلكه بايد به مضمون كلى آنها پرداخت . تحول در سيره نويسى دربارهء شخصيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم چند نوع كتاب نوشته شده است . يكى همان كتابهايى است كه با عنوان « سيره » شهرت دارد و مهمترين آنها كتاب سيرهء ابن اسحاق و مغازى واقدى است . انگيزه نگارش اين آثار ، ارائهء يك تصوير تاريخى از رخدادهاى صدر اسلام بر محور شخصيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىباشد . بخش اول اين سيره كتاب « المبعث » و بخش دوم كتاب « المغازى » نام دارد . پيشينه‌اى نيز دربارهء تاريخ عرب ، قريش و عقايد و افكار جاهليت در آغاز آمده است . جداى از نگارشهايى كه تحت عنوان سيره نوشته شده ، آثار ديگرى نيز با گرايشهاى ويژه‌اى دربارهء شخصيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و رخدادهاى صدراسلام نوشته شده است . عنوان كتاب المغازى - بدون بخش نخست - در كتابهاى حديثى آمده است . در اين موارد تعدادى گزارش مستند دربارهء جنگها ارائه مىشود . كتاب المغازى در المصنف عبد الرزاق ( م 211 ) و نيز در صحيح بخارى و كتاب المصنف ابن ابى شيبه ( م 235 ) محتوى گزارشهايى در مغازى است كه در سبك حديث عرضه شده است . در برخى از اين كتابها ، همچون بخارى ضمن كتاب « بدء الخلق » اخبار سيره را تا هجرت آورده است . در كتاب الجهاد نيز موارد متعددى از اين گزارشهاى تاريخى مربوط به غزوات ارائه مىشود ، جز آن كه در اين گونه موارد آنچه مورد نظر است جنبه‌هاى فقهى آن رخدادهاى نظامى است . كتاب الجهاد ، گاه با عنوان « كتاب السير » خوانده مىشود ؛ نمونه آن كتاب السير ابواسحاق فزارى ( م 186 ) است . تا اينجا به دو گرايش تاريخى و فقهى در محتوى گزارشهاى مربوط به سيرهء رسول

--> ( 1 ) . السيرة النبويّة ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 618 ، و نك : اضواء على كتب السيرة ، ص 51